Ana Menü
Çevrimiçi Kullanıcılar
bullet.gif Çevrimiçi Ziyaretçiler: 1

bullet.gif Çevrimiçi Üyeler: 0

bullet.gif Toplam Üye Sayısı: 1
bullet.gif En Yeni Üye: Melih_Akaslan
Forum Başlıkları
En Yeni Forum Başlıkları
bullet.gif Yavuz Sultan Selim ...
bullet.gif Mustafa Kemal Atat羹...
bullet.gif Sultan 襤brahim ( 2...
bullet.gif Osman (Gen癟 Osman) ...
bullet.gif Osman Bey ( 09.05.1...
En Fazla İlgilenilen Başlıklar
bullet.gif Yavuz Sultan Sel... [0]
bullet.gif Mustafa Kemal Ata... [0]
bullet.gif Sultan 襤brahim ... [0]
bullet.gif Osman (Gen癟 Osma... [0]
bullet.gif Osman Bey ( 09.0... [0]
En Son Makaleler
bullet.gif Cenazelerin kabirler...
bullet.gif Gen癟 ift癟i 2018 ...
bullet.gif 襤ten 癟覺kar覺lan...
bullet.gif Haftal覺k 癟al覺ma...
bullet.gif Elektrik Aboneliin...
Başlığı Görüntüle
My World / Benim dnyam » Genel K羹lt羹r » Biyografiler
 Başlığı Yazdır
Abd羹lhamit 2 . ( 21.09.1842)- (10.02.1918)
Melih_Akaslan

Osmanl覺 Padiahlar覺n覺n otuzdördüncüsü




襤slam Halifelerinin doksan dokuzuncusu





Saltanat覺: 1876-1908
Babas覺: Abdülmecid Han
Annesi: Tir-i Müjgan Sultan
Doumu: 21 Eylül 1842
Vefat覺: 10 ubat 1918





Çok iyi bir tahsil görerek din ilimlerini ve Frans覺zcay覺 mükemmel bir ekilde örendi. Amcas覺 Abdülaziz Han onu M覺s覺r ve Avrupa seyahatlerinde yan覺nda götürdü. Abdülaziz Han\'覺 tahttan indirip ehit ettiren, böylece Osmanl覺 Devleti\'nde idareyi ele geçirin bat覺 kuklas覺 baz覺 paalar, V. Murat\'覺n uurunun bozulmas覺 üzerine, devlet ilerine kar覺mamas覺 ve yaln覺z millet meclisinin ç覺karaca覺 kanunlara göre hareket etmesi art覺yla, Abdülhamid Han\'覺 sultan ilan ettiler.

Tahta ç覺kt覺覺nda Osmanl覺 Devleti tam bir bunal覺m覺n eiindeydi. Karada ve S覺rbistan\'da sava aleyhimize dönmü, Bosna-Hersek ve Girit\'te ayaklanmalar ç覺km覺, mali kriz son haddine varm覺t覺. Bu arada sadrazam Mithat Paa ve arkadalar覺n覺n istei üzerine 23 Aral覺k 1876\'da Birinci Merutiyet ilan edildi. Ancak gayrimüslimlerin dahi yer ald覺覺 Meclis-i Mebusan\'覺n ilk ii Rusya\'ya harp ilan覺 oldu. 93 harbi diye tarihe geçen bu sava, Osmanl覺 Devleti için tam bir felaket getirdi. Ruslar 襤stanbul önlerine kadar geldi. Bir milyondan fazla Türk, Bulgaristan\'dan 襤stanbul\'a hicret etti. Mütareke isteyen Sultan Abdülhamid, ilk i olarak devleti parçalanma ve yok olma yoluna doru götüren Meclis-i Mebusan\'覺 kapatt覺 (13 ubat 1878) ve devlet idaresini eline ald覺. Ayastefanos antlamas覺 ile Osmanl覺 Devleti Makedonya, Bat覺 Trakya, K覺rklareli, Kars, Ardahan ve Batum\'u kaybediyordu. Ancak 襤ngiltere ile anlaan Abdülhamid Han, K覺br覺s\'覺n idaresini onlara b覺rakmak art覺yla, yeniden toplad覺覺 Berlin Konferans覺\'nda kaybedilen topraklar覺n bir k覺sm覺na sahip oldu.

Abdülhamid Han büyük meseleler kar覺s覺nda bunalan Osmanl覺 Devleti\'ni bundan sonra dahiyane bir siyaset, adalet ve fevkalade bir kudretle yönetti. Düyun-u Umumiye idaresini kurarak iki yüz elli iki milyon tutan devlet borçlar覺n覺 yüz alt覺 milyona indirdi. Memlekette büyük bir imar faaliyeti ile eitim ve öretim seferberlii balatt覺. Çou ahsî paras覺ndan olmak üzere cami, mescit, mektep, medrese, hastane, çeme, köprü vs. gibi toplam 1552 eser yapt覺rd覺. Ülkenin dört bir yan覺n覺 demiryolu ile döedi. Yunanl覺lar覺n Girit\'te isyan ç覺kar覺p, Türkler aras覺nda toplu katliamlar yapt覺rmaya balamalar覺 üzerine, Yunanistan\'a harp ilan etti. Alman kurmaylar覺n覺n alt覺 ayda geçilemez dedikleri Termopil geçidini 24 saatte aan Osmanl覺 ordusu, Atina önüne vard覺. Yunanistan\'覺n tamamen Osmanl覺 eline geçeceini anlayan Avrupal覺 devletler, sulha zorlad覺lar ve bunda muvaffak oldular.

Yahudilerin Filistin\'de bir cumhuriyet kurma teebbüslerinin kar覺s覺na ç覺kt覺. Onlar覺n Osmanl覺 borçlar覺n覺 bütünüyle silelim tekliflerini reddetti. Bu topraklar覺n kanla al覺nd覺覺n覺, asla terk edilemeyeceini sert bir dille bildirdi. Filistin topraklar覺n覺n yahudilere sat覺lmamas覺 için gerekli tedbirleri ald覺. Dou Anadolu\'da Ermeni hareketlerine kar覺l覺k Hamidiye alaylar覺n覺 kurdu ve bölgede asayii temin ile Osmanl覺 hakimiyetini pekitirdi.

Sultan Abdülhamid Han\'覺 tahttan indirmeden Osmanl覺 Devleti\'ni parçalaman覺n ve 襤slam\'覺 yok etmenin mümkün olmad覺覺n覺 gören bütün iç ve d覺 dümanlar bu Türk hakan覺na kar覺 cephe ald覺lar. Bir taraftan Sultan\'覺 gözden düürmek üzere her türlü iftira ve kötüleme kampanyalar覺 yaparlarken, dier taraftan suikastlar tertip ettiler. Ermeni as覺ll覺 Frans覺z yazar Albert Vandal\'覺n \"Le Sultan Rouge=K覺z覺l Sultan\" eklinde ortaya att覺覺 iftiralar覺 aynen alan baz覺 gafiller, ansiklopedilere bunlar覺 yazarak genç nesilleri aldatt覺lar.

Bu arada Padiah\'覺n devlet idaresinde nüfuzunu k覺rmak isteyen bat覺l覺lar, 襤ttihat ve Terakki mensuplar覺n覺 k覺k覺rtarak 23 Temmuz 1908\'de 襤kinci Merutiyeti ilan ettirdiler. Böylece otuz y覺l durmu olan facialar tekrar balad覺. 31 Mart Vakas覺 sebebiyle 襤ttihat ve Terakki ileri gelenleri taraf覺ndan tahttan indirilen Abdülhamid Han, Selanik\'e gönderildi (27 Nisan 1909). 10 ubat 1918\'de Beylerbeyi Saray覺\'nda vefat eden Abdülhamid Han\'覺n na覺 Çemberlita\'ta dedesi Sultan II. Mahmut\'un türbesindedir.

II. Abdülhamit Han\'覺n güzel ahlak覺, dine olan bal覺l覺覺, edep ve hayas覺n覺n derecesi, ak覺l ilim ve adaletinin çokluu, milleti için gece-gündüz çal覺mas覺, dümanlar覺na bile iyilik yapmas覺, ciltler dolusu eserlerle anlat覺lmaktad覺r. Onun tahttan indirilmesinin üzerinden 10 y覺l geçmeden imparatorluun dörtte üçünün elden ç覺kmas覺, memleketi 33 y覺l nas覺l idare ettiine en aç覺k delildir. Yine Abdülhamid Han\'覺n tahttan indirilmesiyle beraber kan gölü haline çevrilen Ortadou\'da hala huzur tesis edilememi olup, Arap alemi siyonizmin oyunca覺 haline gelmitir.

Vaktiyle 襤ttihat ve Terakki f覺rkas覺n覺n içinde Abdülhamid Han\'a dümanl覺k eden Filozof R覺za Tevfik ve Süleyman Nazif pimanl覺klar覺n覺 aa覺daki iirliri ile dile getirmilerdir.

Tarihler ad覺n覺 and覺覺 zaman,
Sana hak verecek hey Koca Sultan,
Bizdik utanmadan iftira atan,
Asr覺n en siyasî Padiah覺na.

(R覺za Tevfik)

------

Padiah覺m gelmemiken ya da biz,
襤te geldik senden istimdada biz,
Öldürürler balasak feryada biz,
Hasret olduk eski istibdada biz.

(Süleyman Nazif)

ESERLER襤:

1.Sultan Abdülhamid\'in Hat覺ra Defteri
襤smet Bozda
Truva Yay覺nlar覺

HAKKINDA YAZILANLAR

1.Abdülhamid\'in Son Günlerinde \"襤stanbul\"
(Constantinople Aux Derniers Jours D\'Abdul-Hamid)
Paul Fesch
Pera Turizm ve Tic.A.

Paul Fesch\'in \"Abdülhamid\'in Son Günlerinde 襤stanbul\" adl覺 bu eseri II.Merutiyet\'in ilan覺ndan sekiz ay önce (Kas覺m 1907) Paris\'te bas覺lm覺t覺r. Yazar覺n 襤stanbul\'da bir müddet kald覺覺, 襤stanbul\'daki Avrupal覺lar yaayan rejim kar覺tlar覺yla özellikle Prens Sabahattin ile yak覺n ilikiler içinde olduu da bilinmektedir.

Kitap geleneksel bir gezi kitab覺 gibi balamakta ve Simplon Ekspresi ile yap覺lan Paris-襤stanbul yolculuunun anlat覺lmas覺 okuyucuya s覺radan bir gezi kitab覺 okuyaca覺 izlenimi vermektedir. Ama bu ilk bölümden sonra yazar Osmanl覺 Devleti üzerine ayr覺nt覺l覺 bir incelem yapmaktad覺r. Bas覺n覺n durumunu anlatt覺ktan sonra, sansür, muhbirlik ve polis örgütünü inceleyen Fesch daha
sonra II. Abdühamid\'i, olu Burhanettin Efendi\'yi veliaht yapma çal覺malar覺n覺, peinden de Vahdettin\'in anlat覺r. 襤lk Merutiyet Meclisi\'nin oturumar覺 üstünde durur. Kitab覺n en ilginç bölümlerinden biri de genellikle Fransa\'da yaayan Abdülhamid kar覺t覺 Jöntürkler hakk覺nda verdii bilgilerdir. Fesch bütün bu incelemelerden sonra; Türkiye\'nin gücü ve zay覺fl覺覺n覺 kendi görüleri çerçevesinde arat覺rmakta ve ilginç sonuçlara varmaktad覺r. Ard覺ndan o dönemde Osmanl覺 襤mparatorluu\'ndaki Frans覺z okullar覺n覺 ba覺ms覺z bir bölümde inceleyen yazar ard覺ndan Osmanl覺 topraklar覺nda emperyalist güçler aras覺ndaki mücadeleleri ele al覺r. Kitab覺n sonunda ise 襤stanbul Frans覺z Ticaret Odas覺\'n覺n kaynaklar覺ndan da yararlanarak; Osmanl覺 襤mparatorluu\'nun o dönemdeki ticari ve s覺nai durumunu il il ayr覺nt覺l覺 olarak incelemektedir.

Abdülhamid devri aç覺s覺ndan önemli bir kaynak olan bu eseri dilimize kazand覺ran Erol Üyepazarc覺, bugünün bilgileri 覺覺覺nda eletirel bir bak覺la Fesch\'in verdii bilgileri deerlendirmi ve çok say覺da dipnotla eseri zenginletirmitir.

Abdülhamid K覺z覺l Sultan m覺?
Cilt: 1
Tarihin Hükmü
Mustafa Müftüolu
Seha Neriyat / Tarih Dizisi

Eserleri ve Hizmetleriyle Sultan Abdülhamid
Ayd覺n Talay
Risale Yay覺nlar覺


Babam Sultan Abdülhamid (Hat覺ralar覺m)
Aye Osmanolu
Selçuk Yay覺nlar覺

Kavimlerin ömründe \"bir an\" say覺lacak zamanda rejiminden lisan覺na, k覺yafetinden inançlar覺na kadar deien bir ülkede tarih yazmak kolay deildir. Çünkü, telal覺 ve genellikle yönlemi kalemler, tarih mozayiinin çou parças覺n覺 yanl覺 yerlere koyarlar. Tahrif edilmi tarih ise, sadece masal\'d覺r. 1960\'daki ilk bask覺s覺 h覺zla tükenen bu hat覺rat, tarih yazacaklar覺n istifadesine \"birinci a覺zdan\" sunulmu belgelerdir. Rivayet ve dedikodu deildir. Cumhuriyet Türkiyesi\'nde bavekilik yapm覺 bir baka \"birinci a覺z\"
olan Fethi Okyar, 1978\'de neredilen hat覺rat覺yla Aye Osmanolu\'nu tasdikle kalmam覺, elinizdeki kitab覺n tekrar tekrar bas覺lmas覺n覺 zaruri k覺lm覺t覺r.


Harem Penceresinden Sultan Abdülhamit
襤smet Bozda


2.Abdülhamit Han’覺n Liderlik S覺rlar覺
Mehmet Ayd覺n
Okumu Adam Y. 2.Bask覺 襤stanbul 2001


Bilinmeyen Sultan
2. Abdülhamid
Joan Haslip
IQ Kültür-Sanat Yay覺nc覺l覺k / Arat覺rma-襤nceleme
Çeviri: Nejlet Öztürk
Türkçe (Orijinal Dili: 襤ngilizce); 335 s.; 襤stanbul Austos 2001

\"襤te Avrupa\'n覺n herhangi bir yerine gitmenize müsaade eden izin... Tekrar 襤stanbul\'a gelirseniz. Türkiye art覺k sadece küçük bir memleket olacak... Demokrasi bir mezhep mücadelesi haline gelecek... Zannetmemki, milletim bu günkünden daha mutlu olsun...\"

Kitab覺n 襤çinden;
Sultan Abdülhamid\'in Doumu - 襤ngiliz Elçisi Sir Stratford Canning - Tirimüjgan\'覺n Ölümü - K覺r覺m Sava覺 - Bar覺 Hayalleri - Sultan Abdülhamid ve Avrupal覺lar - Avrupa\'ya Seyahat - Rus Tehditleri ve Flora Cordier - Saraya Bask覺n - Sultan Murad\'覺n Saltanat覺 - Sultan Abdülhamid\'in Zekas覺 - 襤stanbul Konferans覺 - Sultan Abdülhamid Maskesini Ç覺kar覺yor - Yeni Bir Bunal覺m - Türk-Rus Sava覺 - Ayestefanos Andlamas覺 - Ali Suavi Olay覺 - Ermeni Meselesi - 1879\'da Sultan Abdülhamid - Yeni 襤ngiliz Elçisi: George Coshen - M覺s覺r\'da Arabi Paa 襤syan覺 - 襤ngilizler M覺s覺r\'da - Alman 襤mparatoru\'nun 襤stanbul\'u Ziyareti - Ziyaret Günleri - Ermenistan Üzerinde Kara Bulutlar - Ermeni Ayaklanmas覺n覺n Yaratt覺覺 Kanl覺 Olaylar - 1897 Türk-Yunan Sava覺 - Alman 襤mparatoru\'nun 襤stanbul\'u 襤kinci Ziyareti - Hicaz Demiryolu - 襤ttihat Terakki Komitesi - Kar覺 襤htilal Teebbüsleri (31 Mart Olay覺) - Sultan Abdülhamid\'in Azledilmesi - Sultan Abdülhamid\'in Son Y覺llar覺
(Arka Kapak\'tan)





Filistin topraklar覺n覺n bir kar覺覺n覺 bile satmam


II. Abdülhamid ve Filistin Meselesi

Bu makalede, II. Abdülhamid Dönemi’nde (1876–1909) Filistin meselesinin ortaya ç覺k覺覺 ve geliimi incelenmektedir. Öncelikle Theodorl Herzl’in, sultan II. Abdülhamid’i ikna etmek için göstermi olduu diplomatik çabalar, II. Abdülhamid’in Siyonizm’e ve Siyonist hareket kar覺s覺ndaki politikalar覺 ve son olarak da güç dengesi ve ç覺kar çat覺mas覺 balam覺nda Büyük Güçlerin meseleye dâhil olmas覺n覺 anlat覺ld覺ktan sonra, sonuç bölümünde ise genel bir deerlendirmede yap覺lacakt覺r.


Mehmet Durmu


Giri

1789 y覺l覺nda Frans覺z Devrimi’nin patlak vermesinden sonra, “milliyetçilik” tüm dünyada etkili olmaya balad覺. Özellikle bünyesinde birden fazla milleti bar覺nd覺ran büyük Avusturya-Macaristan ve Osmanl覺 gibi imparatorluklar, bu ayr覺l覺kç覺 hareketten çok fazla etkilendi. Osmanl覺 Devleti, 19. yy boyunca s覺k s覺k bu problemlerle uramak zorunda kalacakt覺. 1829 Edirne Anlamas覺’yla ba覺ms覺z bir Yunan devletinin kurulmas覺, imparatorluun bünyesindeki dier az覺nl覺klar için de bir ilham kayna覺 olmutu. Bu az覺nl覺klar içersinde yer alan Yahudiler de Filistin’de (arz-覺 mevud=vaad edilmi yurt) ba覺ms覺z bir devlet kurman覺n hayaline kap覺lm覺lard覺.

Sultan II. Abdülhamid zaman覺nda, Yahudilerin Filistin’e olan geri dönü çabalar覺 h覺zlanm覺t覺. Çünkü o zamanlar imparatorluk ekonomik olarak zor durumdayd覺. 1881 y覺l覺nda yabanc覺lar覺n borçlar覺n覺 tahsil etmek için kurulan Duyun-u Umumiye, Osmanl覺 Devleti’nin tüm gelirlerin kontrol ediyor ve önemli bir k覺sm覺na el koyuyordu. Asl覺nda bu durum, ulusal egemenlik ve ba覺ms覺zl覺k aç覺s覺ndan kabul edilemezdi. Yahudi cemaatinin önde gelenleri padiah覺n içinde bulunduu bu mali krizin fark覺ndayd覺 ve sultana “d覺 borçlar覺n” ödenmesi konusunda yard覺m teklif ettiler. Birçok kez 襤stanbul’a gelen ve Avrupa’daki Osmanl覺 bonolar覺n覺n ödenmesi için yard覺m önerenlerin ba覺nda Avusturyal覺 gazeteci Theodorl Herzl gelmekteydi.

Theodorl Herzl 1886 ile 1892 y覺llar覺 aras覺nda be defa 襤stanbul’u ziyaret etti. Fakat çabalar覺 zaman kayb覺ndan baka bir ey deildi. Ne Osmanl覺 yöneticilerinden ne de Sultan II. Abdülhamid’in kendisinden herhangi bir cevap alamad覺. Daha sonra Newlinski ve Herzl, Filistin’de Yahudi yerleim yerlerinin aç覺lmas覺 konusunda Abdülhamid’i ikna edebilmek için birlikte hareket etme karar覺 ald覺lar. Abdülhamid için Polonya’da muhbirlik yapan Newlinski, Herzl ve sultan aras覺nda bir elçi gibi hareket ediyordu. Newlinski Herzl ile görütükten sonra 襤stanbul’a giderek, Filistin’de oluturulacak Yahudi yerleim merkezleri kar覺l覺覺nda sultana 20.000.000 pound önerdi. Fakat beklendii gibi Abdülhamid bu cömert teklifi elinin tersiyle itti. Sultan覺n cevab覺 oldukça net ve aç覺kt覺. Hiçbir surette, Filistin’de Yahudi yerleim merkezleri oluturulamazd覺. Abdülhamid han öyle demitir:

“Bu topraklar覺n bir kar覺覺n覺 bile satmam, çünkü bu topraklar bana deil, halk覺ma aittir. Halk覺m bu topraklar覺n her kar覺覺 için kan覺n覺 feda etmitir… Türk imparatorluu bana deil Türk halk覺na aittir. Bu yüzden onun hiçbir parças覺n覺 geri veremem. B覺rak覺n Yahudiler paralar覺n覺 kendilerine saklas覺nlar. 襤mparatorluum çöktüünde Filistin’e para ödemeden sahip olacaklar. Cesetlerimiz payla覺labilir fakat yaayan bir vücut üzerinde herhangi bir operasyon yap覺lmas覺na izin veremem”.

Yahudiler sahip olduklar覺 mevcut imkânlar覺yla padiah覺 ikna edebileceklerini zannediyorlard覺. Birincisi, Yahudiler Avrupa bas覺n覺 üzerinde önemli bir etkiye sahipti. Ermenilerin Osmanl覺 yönetimini karalamaya yönelik faaliyetleri devam ederken, bir yandan da 1829 öncesinde Yunan örneinde olduu gibi, bu kez de Ermeniler Büyük Güçlerin desteini kazanmaya çal覺maktayd覺. Yahudiler, Avrupa bas覺n覺nda yer alan Osmanl覺 aleyhtar覺 yaz覺lar覺 durduracaklar覺n覺, bunun kar覺l覺覺nda ise Filistin’de yerleme hakk覺na sahip olabileceklerini ümit ediyorlard覺. 襤kincisi, Yahudi bankerler Avrupa mali piyasalar覺nda oldukça etkiliydiler. Osmanl覺 borç bonolar覺n覺n önemli bir k覺sm覺 Avrupal覺lar覺n elindeydi. Bu bonolar覺 geri alabilmenin yegâne yolu ise Yahudilerin yard覺m覺na bavurmaktan geçmekteydi. K覺sacas覺, Filistin topraklar覺 kar覺l覺覺nda tüm Yahudi mali kaynaklar覺 ve bas覺n organlar覺 Osmanl覺 devletinin emrine amadeydi. Philipp de Newlinski’nin ölümünden sonra asl覺nda bir Yahudi olan Prof. Arminus Vambery Herzl’in yeni elçisi oldu.

Bir defas覺nda Theodorl Herzl, II. Abdülhamid’le yüz yüze konuma f覺rsat覺 buldu ve Osmanl覺 Devleti s覺n覺rlar覺 içersinde yaayan Yahudilere göstermi olduu efkatten dolay覺 kendisine ükranlar覺n覺 sundu. Bu görüme esnas覺nda Herzl, Büyük Güçlerin Osmanl覺 Devleti için ne kadar önemli bir tehdit olduu konusunda sultan覺 ikna etmeye çal覺t覺. Herzl’e göre, Mezopotamya’n覺n tüm zenginlikleri 襤ngilizler, Almanlar ve Frans覺zlar taraf覺ndan sömürülmekteydi. Osmanl覺 Devleti’ni Bat覺l覺 devletlerin ekonomik zincirinden kurtarman覺n yegâne yolu Filistin’de Yahudi yerleim merkezlerinin kurulmas覺na izin vermekten geçmekteydi. Yahudilerin dier yard覺m覺 ise Avrupa’daki borç bonolar覺n覺n toplanmas覺 konusunda yap覺lacakt覺. Bu bonolar覺 geri almak Yahudiler için oldukça kolayd覺, çünkü Yahudiler için “paran覺n efendisi” sözü bouna söylenmemiti. Ve son olarak da sultandan, Türkiye’de tar覺m, endüstri ve ticaretin gelitirilmesi için Osmanl覺-Yahudi irketi’nin kurulmas覺n覺 istedi.

Takvimler 5 ubat 1982’yi gösterdiinde, II. Abdülhamid Herzl’i saraya ça覺rd覺 ve Osmanl覺 襤mparatorluu’nun kap覺lar覺n覺 Yahudilere açmaya haz覺r olduunu söyledi ama baz覺 artlar覺 vard覺.

i) Gelecek olan Yahudiler Osmanl覺 襤mparatorluuna gelmeden önce “Osmanl覺 uyruunu” kabul edeceklerdi.

ii) Yahudi halk覺 nereye isterse oraya yerleebilecekti fakat Filistin topraklar覺 hariç.

Yahudiler bu artlar覺 kabul ettikleri takdirde, Yahudi bankerler Osmanl覺 borçlar覺n覺 yeniden yap覺land覺racaklar, bunun kar覺l覺覺nda ise madenlerin iletilme hakk覺na sahip olacaklard覺. Mevcut madenler ve yeni maden ocaklar覺 Yahudiler taraf覺ndan iletilebilecekti. Fakat anlaman覺n maddeleri her iki taraf覺 da memnun etmemiti. Herzl’e göre, Sultan覺n bahettii ayr覺cal覺klar Yahudi toplumunu ikna etmek için yeterli deildi.

Aradan biraz zaman geçtikten sonra II. Abdülhamid Theodorl Herzl’i tekrar saraya davet etti ve borçlar覺n yap覺land覺r覺lmas覺 konusunda Frans覺zlarla devam etmekte olan görümelerden kendisini haberdar etti. Yani “eer siz bize mali yönden destek olmazsan覺z, bu ii Frans覺zlara vereceim” diyordu. Ama Yahudi bankerlerin daha iyi bir teklif vermesi halinde, bu projeyi Frans覺zlar yerine, tebaas覺 olan Yahudilere vermeyi tercih edecekti. Bu iyiliklerine kar覺n, sultan efkatli kanatlar覺n覺 Yahudi tebaas覺n覺n üzerinden eksik etmeyecekti. Herzl bu teklife, yeni bir teklifle kar覺l覺k verdi. Öncelikle ödenmemi borçlar覺n faiz tutar覺 olan 1.500.000 pound ödemeyi ve daha sonra da 30.000.000 pound deerindeki Osmanl覺 borçlar覺n覺n Yahudi bankerler taraf覺ndan ödenmesini teklif etti. Böylece, Osmanl覺 Devleti hem Duyun-u Umumiye’den hem de Büyük Güçlerin bask覺s覺ndan kurtulacakt覺. Tabii ki bu kadar hizmet kar覺l覺ks覺z ol(a)mazd覺. Ödül olarak Akka’y覺 ve Hayfa’y覺 istemekteydi.

Fakat Herzl de bu teklifinin kabul olmayaca覺n覺 ad覺 gibi biliyordu. Çünkü II. Abdülhamid “Yahudi yerleimi” konusunda oldukça hassast覺. Yahudilerin yerleim yeri konusunda 覺srarc覺 olmas覺 ve toprak talebinde bulunmas覺 sonucunda, d覺 borçlar覺n yeniden yap覺land覺r覺lmas覺 projesi Fransa’ya verildi. Asl覺nda, II. Abdülhamid bu görevi Frans覺zlar yerine elbette Yahudi bankerlere vermek istiyordu. Çünkü Fransa borçlardan dolay覺 Osmanl覺 Devleti üzerinde bask覺 oluturabilirdi fakat Yahudi bankerlerinin (yani kendi tebaas覺n覺n) böyle bir ey yapmas覺 söz konusu olamazd覺. Abdülhamid’in Filistin konusundaki hassasiyeti projenin Fransa’ya verilmesinde önemli rol oynam覺t覺. Fakat petrol gibi önemli yeralt覺 kaynaklar覺n覺n iletilmesi gene Yahudilere verilmiti çünkü Osmanl覺 Devleti’nin ne teknolojisi ne de yetimi insan gücü bu yeralt覺 kaynaklar覺n覺n iletilebilmesi için yeterli deildi.

O zamanlar, Osmanl覺 vatandalar覺 aras覺nda yabanc覺 dümanl覺覺 oldukça yayg覺nd覺. Müslüman tebaa, Büyük Güçlerin tüccar ve zanaatkârlar覺na üphe ile bak覺yor ve madenlerin yönetiminin yabanc覺 insanlara verilmesini ho kar覺lam覺yordu. Madenlerin iletilmesi Yahudilere verilirse, zaten Osmanl覺 uyruunu kabul ettikleri için, halk覺n bu olaya tepki göstermesi beklenemezdi.

II. Abdülhamid, konu devlet harcamalar覺 olduunda oldukça cimriydi. D覺 borçlar覺n ödenmesi, bütçe aç覺覺n覺n azalt覺lmas覺, askeri giderlerin kar覺lanmas覺 ve demiryollar覺n覺n yap覺lmas覺n覺 salamak zorundayd覺. Fakat Duyun-u Umumiye devletin tüm gelirlerini kontrol ederek bunlar覺 borç ödemelerine yönlendiriyordu. Bu kurum bir nevi Bat覺l覺 devletlerin tahsil merkezi gibiydi ve vergiler üzerindeki hâkimiyeti tart覺覺lmazd覺.

II. Abdülhamid’in as覺l korkusu, d覺 borçlar覺n ödenmemesi halinde askeri bir yapt覺r覺ma maruz kalmakt覺. Asl覺nda bu endiesi hiç de yersiz deildi. 1982 y覺l覺nda M覺s覺r, borçlar覺n覺 ödeyememesinden dolay覺 igal edilmiti. Büyük Güçler neden bir kez daha ayn覺 sebebi igallerini merulat覺rmak için kullanmas覺nlard覺? Bu korku, II. Abdülhamid’i hiç hazzetmese de Theodorl Herzl’le ibirlii yapmaya yöneltti. Yahudilerden gelecek ekonomik yard覺m d覺 borçlar覺n etkisini bir nebze olsun azaltabilirdi. Asl覺nda II. Abdülhamid ve Herzl ayn覺 frekansta bulumuyorlard覺. Her ikisinin de birbirinden beklentileri farkl覺yd覺. II. Abdülhamid hiçbir zaman Herzl’i Siyonizm hareketinin temsilcisi olarak kabul görmedi. Ona göre Herzl, imparatorluun borçlar覺n覺n ödenmesinde faydas覺 dokunabilecek alelade birisiydi.

Asl覺nda olaya II. Abdülhamid’in gözünden bakt覺覺m覺zda, Yahudi bankerlere borçlu olmak, Büyük Güçlere borçlu olmaktan kat be kat daha iyiydi. Duyun-u Umumiye borçlar覺 bahane ederek s覺k s覺k devletin iç ilerine kar覺覺yordu ve bir an önce bu kurumdan kurtulmal覺yd覺. Yahudiler herhangi bir devletin korumas覺 alt覺nda olmad覺覺ndan ya da bir devletleri olmad覺覺ndan, Yahudi bankerlere borçlu olmak Osmanl覺 Devleti aç覺s覺ndan bir tehdit oluturamazd覺.

1903 y覺l覺nda 襤ngiltere ilginç bir teklifte bulundu ve “Uganda”y覺 Yahudi yerleimi için alternatif bir yer olarak gösterdi. Yahudilerin imdiye kadarki tüm giriimleri boa gitmiti. II. Abdülhamid’ e kalsa Filistin’in bir çak覺l ta覺n覺 dahi vermeyecekti. Herzl taraf覺ndan kabul edilmeyen bu teklif Yahudiler aras覺nda fikir ayr覺l覺覺na sebep oldu. Bir grup, çok uzun zaman sonra ilk defa kendilerine ait bir ülkeye sahip olabilmenin hayaliyle Uganda teklifine s覺cak bakt覺. Öte yandan daha dindar olan grup ise ana yurtlar覺n覺n Filistin olmas覺 konusunda 覺srar etmekteydi. Uganda’daki yaam koullar覺n覺n arat覺r覺lmas覺 için bu ülkeye bir arat覺rma grubu gönderildi. 1905 y覺l覺nda Basel’de toplanan 7. Siyonist Kongre’de, Uganda’n覺n anavatan olmas覺 reddedildi. Bu kongre esnas覺nda red karar覺n覺n ç覺kmas覺nda Chaim Weizmann’覺n büyük katk覺s覺 olmutur.

Theodorl Herzl 1944 y覺l覺nda öldü. K覺sa bir zaman sonra, muhalefet grubundan “diplomasi yöntemini” hedef alan protestolar yükselmeye balad覺. Muhalefet grubuna göre diplomasi “zaman” ve “enerji” kayb覺ndan baka bir ey deildi. En k覺sa zamanda koloniletirme hareketleri balat覺lmal覺yd覺. Filistin bölgesinde balat覺lacak olan koloniletirme hareketi ve Yahudi göçmenler sayesinde, gelecekte özerk bir Yahudi Devleti kurmak mümkün olacakt覺. Mümkün olan en k覺sa zamanda, dünyan覺n her yerinden Filistin’e göç balat覺lmal覺yd覺. Bu projeler devam ederken, Dünya Siyonist Örgütü’nün bakan覺n kim olaca覺 da önemli bir problem haline gelmiti Yeni lider kim olabilirdi? Bu kii, Litvanya doumlu David Wolfson’dan bakas覺 deildi. K覺sa bir zaman sonra Wolfson tüm Yahudileri ortak bir amaç etraf覺nda toplayacakt覺. Filistin!

Wolfson da kutsal amaçlar覺na ulamak için diplomasi yolunu tercih etti. Filistin’e giden yolun 襤stanbul’dan geçmek zorunda olduunun fark覺ndayd覺. 25 Ekim 1907 tarihinde Wolfson yeni bir teklifle 襤stanbul’a geldi. 50.000 Yahudi aile Filistin’e yerletirilecekti fakat Kudüs’e herhangi bir yerleim yap覺lmayacakt覺. Buna ilaveten, göç eden Yahudiler Osmanl覺 vatandal覺覺n覺 kabul edecek ve askeri görevlerini yerine getireceklerdi. Yerleimlerin nerelere yap覺laca覺na ise hükümet karar verecekti. Bunun kar覺l覺覺nda ise Osmanl覺 Devleti’ne 2.000.000 pound yard覺mda bulunacaklard覺. Osmanl覺 gibi büyük bir devlet için bu miktar oldukça azd覺. Fakat padiah iyi niyetini göstermek için “Anglo-Levantine British Company” nin kurulmas覺na izin vermiti.

II. Abdülhamid döneminin dier önemli bir sorunu ise “Kapitülasyonlard覺”. Yabanc覺lara verilen bu imtiyazlar iki cihetten çok zararl覺yd覺. Birincisi ekonomik, ikincisi ise siyasi. Yabanc覺 tüccarlar herhangi bir gümrük vergisi ödemiyorlard覺, yani vergiden muaflard覺. Bu muafiyet devletin gümrük gelirlerinin her geçen gün biraz daha azalmas覺 ve küçük ölçekli yerli esnaf覺n güç kaybetmesi demek oluyordu. Fakat olay覺n siyasi boyutu ekonomik boyutundan daha önemliydi. Kapitülasyonlar himaye (protegé) sistemini de beraberinde getirmiti. Örnein, eer bir kii kapitülasyonlardan faydalanan devletlerden birisinin vatandal覺覺na geçerse, Osmanl覺 Devleti içersinde belirli ayr覺cal覺klara sahip olabiliyordu. 襤lk zamanlar bu hak kutsal yerlerde yaayanlara verildi. Daha sonra bu haktan faydalananlar覺n say覺s覺 giderek artt覺.

Fetihlerin durmas覺ndan sonra devlet temel gelir kayna覺n覺 kaybetti ve gelirler dümeye balad覺 fakat devletin harcamalar覺 durmuyordu, giderler bir ekilde kar覺lanmal覺yd覺. Bunun da yegâne yolu “reaya”dan daha fazla vergi al覺nmas覺yd覺. Müslüman kesim gelirlerinin önemli bir k覺sm覺 vergi olarak devlete gitmekteydi. Dier tarafta ise Büyük Güçlerin vatandal覺覺nda bulunanlar kapitülasyonlardan dolay覺 vergi vermemekteydi. Sonuç olarak, Müslüman olmayan dier vatandalar da bu ayr覺cal覺ktan faydalanma yoluna gideceklerdi. Bat覺l覺 devletlerin vatandal覺覺n覺 seçen az覺nl覺klar vergi yükünden kurtuluyorlard覺.

Farkl覺 bir perspektiften bakarsak, himaye sisteminin Osmanl覺 taraf覺ndan kabulü, az覺nl覺klar覺n ba覺ms覺zl覺覺na giden yolda önemli bir basamak olmutur. Rusya Slavlar覺, Fransa Katolikleri, 襤ngiltere de Protestanlar覺 ve Dürzîleri himayesine alm覺t覺. Büyük Güçler bu koruma ve kollama iine oldukça hevesliydi. Bu ekilde Osmanl覺 Devleti’nin içilerine istedikleri gibi müdahale edebilirlerdi. Zaten, Osmanl覺 Devleti’nin son iki yüzy覺l覺na bakacak olursak, yabanc覺 devletlerin az覺nl覺k haklar覺n覺 bahane ederek devaml覺 surette Osmanl覺n覺n içilerine kar覺t覺klar覺n覺 görürüz. Özellikle Fransa, Kanuni Sultan Süleyman’dan (1520–1566) beri Kutsal yerler üzerinde önemli ayr覺cal覺klara sahip olmutu. Kutsal mekânlar覺n ve ibadet yerlerinin tamiri gibi iler Fransa taraf覺ndan yap覺lmaktayd覺. Fransa bu ekilde dier H覺ristiyan Avrupa devletleri nezdinde daha önemli bir ülke haline gelmi oluyordu. 1774 Küçük Kaynarca Anlamas覺’yla Rusya da Osmanl覺 s覺n覺rlar覺 içersinde yaayan Ortodokslar覺n koruyucusu haline geldi.

Az覺nl覺klar覺n koruyucusu haline gelen devletleraras覺ndaki mücadele kendisini tekilatlanmada da gösterdi. Osmanl覺 Devleti ve Rusya aras覺nda vuku bulan K覺r覺m Sava覺’ndan (1856) sonra, 襤talyanlar ve Almanlar, H覺ristiyanl覺覺n “Kutsal Mekânlar覺” kabul edilen önemli dini merkezlerin bak覺m ve onar覺m覺 için bir tak覺m ayr覺cal覺klar elde etti. Buna ilaveten, 襤ngiltere 1840 y覺l覺nda “Society of London Jews” ve “London Missionary Societ” adl覺 iki kurum kurdu. Filistin’de hastane, yurt ve kütüphaneler ina etti. 襤ngilizlerin hedefi Filistin topraklar覺nda Protestan bir koloni oluturmakt覺. Almanlar ise benzer çal覺malarda bulundular ve “Tempelgemein Society” i kurdular. Almanlar覺n görünürdeki amac覺 ise Wurtlembengli’den göç eden tüccar ve çiftçilerin güvenliini salamakt覺. Almanlar, Katolik dünyas覺 üzerindeki Frans覺z nüfuzunu k覺rmak için büyük çaba sarf etmilerdi.

Rusya’da bu güç mücadelesinden uzak kal(a)mam覺t覺r. Küçük Kaynarca Anlamas覺’yla Ortodoks H覺ristiyanlar覺n koruyucusu haline gelen Rusya, Suriye Ortodokslar覺n覺 da himayesine almaya çal覺m覺t覺r. Ayn覺 zamanda Filistin’de de youn misyonerlik faaliyetlerinde bulunuyordu. Büyük Güçler önce birbirlerine kar覺 daha sonra da Osmanl覺 Devletine kar覺 çetin bir mücadele vermekteydiler. As覺l mücadele ise 襤ngiltere ve Rusya aras覺nda yaanmaktayd覺. Çar’覺n amac覺 Protestanlar覺 Ortodoks yapmakt覺. Benzer bir mücadele ise Fener Rum Patrikhanesi ile Rusya aras覺nda görülmütür.

Yukar覺da bahsettiimiz din merkezli güç mücadelelerini göz önüne ald覺覺m覺zda, Yahudi halk覺n覺n Filistin’e yerlemesi yeni problemlerin (daha dorusu müdahalelerin) balamas覺na neden olacakt覺. Sultan II. Abdülhamid dümanlar覺na böyle bir koz vermeyecek kadar zekiydi. Osmanl覺 uyruuna geçmemekte direnen Yahudiler, yabanc覺 güçlerin güvenlik emsiyesi alt覺nda kalmaya devam etmek istiyorlard覺. Bunun yan覺nda kapitülasyonlar覺n getirmi olduu ticari ayr覺cal覺klar覺 da kaybetmeyi göze alam覺yorlard覺.

Siyonist hareketi destekleyen ve sorunun bugünkü çetrefilli haline gelmesinde en fazla katk覺s覺 olan Bat覺l覺 devlet hiç üphe yok ki 襤ngiltere olmutur. 1847 tarihinde, 襤ngiltere elçilii, Osmanl覺 襤mparatorluu bünyesinde yaayan Yahudilerin korunmas覺 Saray’a için baz覺 yaz覺l覺 bavurularda bulunmutu. II. Abdülhamid’in yönetimi esnas覺nda Girit ve Ermeni sorunu devleti yeterince megul etmiti. Bu gelimeler yaan覺rken bir de Yahudi sorunuyla ba覺n覺 ar覺tmak istemiyordu. 1897 Basel Konferans覺’nda yap覺lan Siyonist Kongresi’nde al覺nan karar öyleydi; Siyonistler bir devlet kurmak istemiyorlard覺 onun yerine kanunlar覺n korumas覺na tabi olan bir Yahudi vatan覺 oluturmaya karar vermilerdi. Fakat Osmanl覺 Devleti aç覺s覺ndan bak覺ld覺覺nda bu oluum, devletin toprak bütünlüü ve ba覺ms覺zl覺覺 aç覺s覺ndan oldukça tehlikeliydi.

Asl覺nda mevcut durum ve gelimeler Yahudilerin “ Yahudi Devleti” kurmaya istekli olduunu gösteriyordu. Bunu baarabilmek için de öncelikle bütün dünyadan Filistin’e ya da yak覺n bölgeler Yahudi göçünün balat覺lmas覺n覺 salamaya çal覺覺yorlard覺. Özellikle Avrupa’dan gelenler tar覺mla uraan mültecilerdi. Fakat II. Abdülhamid Yahudilerin gerçek niyetini çok bilmekteydi. Gerisini II Abdülhamid’in kendisinden dinleyelim:

“Siyonistlerin lideri olan Theodorl Herzl sözleriyle beni ikna edemedi. Onlar覺n amac覺 sadece tar覺msal faaliyetler deil bunun yan覺nda siyasi temsilciliklere ve kendi hükümetlerine sahip olmak istiyorlard覺. Eer benim buna izin vereceimi zannediyorlarsa, Yahudiler gerçekten çok saf olmal覺lar. Yahudileri, Osmanl覺 tebaas覺n覺n bir parças覺 olarak düündüümde seviyorum fakat onlar覺n Filistin hakk覺ndaki planlar覺n覺 düündüümde onlardan nefret ediyorum”

Hem Türkler hem de Araplar Müslüman’d覺. Devlette önemli mevkilere ve kilit görevlere gelebilmek için Müslüman kimliine sahip olmak önemli bir avantajd覺. Osmanl覺 Devleti nezdinde H覺ristiyan Araplar Müslüman Araplar kadar deerli deildi. Daha sonra da görülecei gibi bu ayr覺m覺n da etkisiyle, “Arap Milliyetçilii”nin bayraktarl覺覺n覺 yapanlar H覺ristiyan Araplar olacakt覺. Örnein Lübnan’da kurulan “Beirut Secret Association” dernei çounlukla H覺ristiyan Araplardan oluuyordu. Türkler uzun bir zaman 襤slam’a hizmet etmi ve bu yüce dinin sancaktarl覺覺n覺 yapm覺lard覺. Asl覺nda Türkler hem 襤slam’覺n uzak corafyalara yay覺lmas覺n覺 salam覺 hem de Araplara kar覺 herhangi bir asimile hareketinde bulunmam覺lard覺. Fakat dalga dalga yay覺lan milliyetçilik rüzgâr覺ndan Araplar da nasibini alm覺t覺.

II. Abdülhamid, asl覺nda Arap tebaas覺na daha çok önem veriyordu. Bu önem de yukarda da bahsettiimiz gibi onlar覺n Müslüman olmalar覺ndan ileri gelmekteydi. Örnein önceki dönemlerde Araplar devlet kademesinde önemli görevlere getirilmilerdi. Meclis-i Mebusan’a ve Meclis-i Ayan’a temsilciler göndermilerdi. Hatta padiah覺n en önemli dan覺man覺 ve yard覺mc覺s覺 konumunda olan sadrazaml覺k makam覺nda bile yer alm覺 Arap kökenli sadrazam vard覺.

II. Abdülhamid, artan milliyetçilik ak覺mlar覺 kar覺s覺nda 襤slam dünyas覺n覺 ayakta tutabilmek için halifelik makam覺n覺 çok iyi kullanm覺t覺r. Özellikle Büyük Güçlerin sömürgelerinde yer alan Müslümanlar覺 kullanma kozu zaman zaman iini kolaylat覺rm覺t覺r. 襤slamc覺l覺k ak覺m覺n覺 güçlendirmek için belirli projeler hayata geçirilmiti. Örnein Hicaz demiryolu projesi bunlardan bir tanesiydi. Bu proje sayesinde 襤stanbul ve Kutsal topraklar aras覺ndaki mevcut gönül ba覺, demiryolu a覺 ile daha da salamlat覺r覺lm覺t覺. Özellikle Mekke ve Medine’deki Müslümanlar覺n sempatisini kazanabilmek için bu projeye çok önemli miktarda harcamalar yap覺lm覺t覺. 襤slamc覺l覺k, bat覺 sömürgecilii kar覺s覺nda direnebilme gücü salayan önemli bir dayanak noktas覺 idi. Fakat Cezayir (1830) ve M覺s覺r (1882) gibi Müslüman ülkeler tek tek Bat覺l覺 devletlerin sömürgesi haline gelmekteydi.

Sultan II. Abdülhamid gerçekten mütedeyyin bir insand覺. Takip ettii 襤slamc覺l覺k politikalar覺 sayesinde, Müslümanlar aras覺nda ibirlii ve dayan覺man覺n olabilecei kan覺s覺 olumaya balam覺t覺. 襤te böyle bir dayan覺ma ortam覺nda H覺ristiyanlara ve de Yahudilere (öteki alg覺lamas覺 balam覺nda) kuku ile bak覺lmaktayd覺. Zaten Kuran’da da Yahudiler hakk覺ndaki mevcut ifadeler, Yahudilere kar覺 bir antipati olumas覺na neden olmutu.[i] Bütün olumsuzluklara ramen Araplar ve bölge yerlisi olan Yahudiler (Sefardim) mutlu ve huzurlu bir ekilde birlikte ya覺yorlard覺. Bu durum birbirlerinin dinlerine ve geleneklerine sayg覺 göstermeyi sürdürebildikleri sürece de devam etti. Fakat Avrupa’dan göç eden Akenazi Yahudileri için ayn覺 ey söylenemezdi. D覺ardan gelip misafir konumunda olmalar覺na ramen ev sahibi Filistinli Araplar覺n varl覺覺ndan rahats覺z oldular. Herzl’in u ifadesi bu durumu gayet iyi aç覺klamaktad覺r: “Size, milletsiz bir vatan vermeye söz veriyorum”.

Avrupa’dan özellikle de Rusya’dan göç eden Yahudiler, Filistinli Araplar覺n haklar覺na gerekli sayg覺y覺 göstermediler. Kendi gelenek ve inançlar覺n覺 Müslüman bir toplumda egemen hale getirme çabas覺na girimeleriyle bu iki kültür aras覺ndaki sürtüme balam覺 oldu. Siyonistlerin koloniletirme politikas覺na göre Araplar Filistin’i terk etmeliydi ve Araplar burada yaamay覺 hak etmiyorlard覺. Uzun bir zaman vatans覺z halde yaamak zorunda kalm覺 olan Yahudilerin, ayn覺 eyi bu defa Filistinli Araplar için istemesi ne kadar garipti. Bu asl覺nda bize bir zamanlar “köleyken” daha sonra “kral” olan birisinin hikâyesini an覺msat覺yor. Belleini yitiren bir kral!

Artan Yahudi göçü, Filistin bölgesine beraberinde huzursuzluk ve çat覺ma getirdi. K覺sa zamanda Yahudilerin ekonomik hayata hâkim olmas覺 sonucunda birçok Arap isiz kald覺. Organize bir ekilde hareket eden ve teknolojinin nimetlerinden yararlanan Yahudiler kar覺s覺nda, küçük ölçekli Arap iletmeleri k覺sa zamanda geriledi. Fakat göçün ilk zamanlar覺 göz önüne al覺nacak olursa asl覺nda ilk Yahudi yerleimcilerin tar覺mdan falan anlad覺覺 yoktu. Rothschildler gibi varl覺kl覺 Yahudi aileler olmasa hayatta kalmalar覺 bile mümkün olmayabilirdi. K覺sacas覺 Yahudiler k覺sa zamanda bölge ekonomisinin efendileri olmulard覺. Dier bir ifade ile Filistinli toprak zenginleri kendi anavatanlar覺nda ekonomik yönden köle durumuna dümülerdi Filistin’deki Arap tebaas覺n覺n fakirlemesinden rahats覺z olan Sultan II. Abdülhamid, Arap ümmetinin yaam koullar覺n覺 daha iyi hale getirmek için bir tak覺m önlemler ald覺. Araplara Osmanl覺 襤mparatorluu’ndaki bo alanlardan faydalanabilmek için gerekli olan bavurma hakk覺 verildi fakat tahmin edilecei gibi bu hak Yahudiler için geçerli deildi.

Yahudi sorununun ciddiyet boyutunu çok iyi bir biçimde kavrayan Sultan II. Abdülhamid, Yahudilerin Filistin’de toprak sat覺n almas覺n覺 engellemeye çal覺t覺. Bu engellemeleri yaparken “Y覺ld覺z” gizli servisinden çok faydaland覺. Bu servis, hiç zaman kaybetmeden Yahudiler taraf覺ndan at覺lan her ad覺m覺 an覺nda saraya rapor ediyordu. Bunun yan覺nda Viyana, Paris, Londra ve Berlin’deki büyükelçilikler Siyonistlerin Filistin’le ilgili planlar覺n覺 detayl覺 ve düzenli bir ekilde Y覺ld覺z Saray覺’na aktar覺yorlard覺. Sultan覺n hafiyeleri dergi ve gazetelerde konuyla ilgili olan yerlerin kopyalar覺n覺 an覺nda saraya iletiyorlard覺. Abdülhamid Han’覺n en büyük kozu olan “Güçler Dengesi” politikas覺n覺n bir sonucu olarak, Büyük Güçlerin Siyonist hareketi desteklemeleri belirli bir süre engellenebilmiti. Fakat al覺nan tüm kar覺 tedbirlere ramen, Yahudiler bir ekilde Filistin’e yerlemeyi baard覺lar. Bab-覺 Ali’nin politikas覺 ise Yahudi milletini Osmanl覺 tebaas覺na dâhil etmeye çal覺maktan ibaretti.

II. Abdülhamid’in kendisine bir nevi yak覺n gördüü Almaya da Siyonist oluumu desteklemekteydi. Burada bir ikilem göze çarpmaktad覺r. Almanlar, bir yandan Yahudi 覺rk覺ndan nefret ederken dier yandan Yahudi politikalar覺na destek veriyorlard覺. Asl覺nda olay oldukça basitti. Tek amaçlar覺 aa覺 bir 覺rk olarak gördükleri Yahudileri Almanya’dan def etmekti. Gittikleri yer o kadar da önemli deildi. Sultan Abdülhamid II, D覺ileri Bakan覺 Tevfik Paa’y覺 II. William’a Yahudilere verdii destei sonland覺rmas覺 için gönderdi. Tevfik Paa bu görevinde baar覺l覺 olmutu. Osmanl覺 Devleti, Alman 襤mparatorluu’nun güçlü bir müttefiki idi ve Ortadou’ya nüfuz edebilmesi için bu ülkenin desteine muhtaç idi. Bata destek verdikleri Siyonist hareketin asl覺nda Osmanl覺 Devleti’nin toprak bütünlüüne ve ba覺ms覺zl覺覺na zarar vereceine kanaat getirdiler. Berlin Anlamas覺’yla Avrupal覺 devletler Osmanl覺 Devleti’nin toprak bütünlüünü garanti etmilerdi.

Siyonist hareketi destekleyen bir dier ülke ise Rusya’yd覺. Yukar覺da da bahsettiimiz gibi asl覺nda tüm olup bitenler güç dengesi ve ç覺kar çat覺malar覺n覺n bir ürünüydü. Rusya’n覺n en büyük korkusu Almanlar覺n- Yahudilerin hamisi gibi davranarak- Filistin üzerinden Ortadou’da söz sahibi olmalar覺yd覺. Almanlar Yahudileri desteklemeyi b覺rak覺nca, Ruslar da vermi olduu destei çekmiti.

Fransa ise Siyonist hareketi hiçbir zaman desteklememiti. Ortadou’da istikrar ve bar覺 ortam覺n覺n hakim olmas覺 Frans覺z ç覺karlar覺 aç覺s覺ndan hayati önem ta覺maktayd覺. Theodorl Herz tüm Avrupa ülkelerini ziyaret etmesine ramen, destek için, Fransa’y覺 ziyaret etmemiti. Hatta Fransa Avrupa devletlerine öyle bir nota göndermiti: Eer bir Avrupa devleti Filistin’de kurulacak Yahudi devletini destekleyecek olursa kar覺s覺nda Fransa’y覺 bulacakt覺.” Hatta Fransa, Filistin’e alternatif olarak “Uganda”y覺 yerleim yeri olarak gösterecekti.

Amerika Birleik Devletleri ise Yahudi sorununa tamamen farkl覺 bir boyuttan bakmaktayd覺. Amaç Osmanl覺 Devleti’ni parçalanmak deil, temsil ettikleri (ya da en az覺ndan öyle zannettikleri) savunduklar覺 deerleri hayata geçirmekti. Yahudi halk覺n覺n, Osmanl覺 Devletinin bask覺s覺 alt覺nda yaad覺klar覺na ve bu halk覺n korunmas覺 gerektiine inanmaktayd覺lar. Hatta s覺rf bu anlay覺tan dolay覺 ilerde “Ermeni halk覺n覺” da destekleyeceklerdi. Dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta ise, 襤stanbul’a gelen Amerikan elçilerinin genellikle Yahudi kökenli olmas覺yd覺.

Devletlerin Yahudi sorunlar覺na yakla覺mlar覺 bu ekilde iken, Osmanl覺 Devleti de Filistin’e yap覺lan yasad覺覺 göçü engellemenin ura覺 içersindeydi. Osmanl覺 Devleti büyükelçiliklerine gönderdii bir emirle üpheli görünen ah覺slara vize verilmemesini emretmiti. Örnein Yahudiler, Hayfa ve Yafa’ya gitmek istediklerinde vizelerini Osmanl覺 elçiliklerinde onaylatmak zorundayd覺lar aksi takdirde Filistin’e girmeleri yasaklanm覺t覺. Sultan覺n hafiyeleri gerçekten çok iyi çal覺覺yorlard覺 ve bu kiileri an覺nda saraya bildiriyorlard覺. Haber alma tekilat覺 o kadar iyi çal覺覺yordu ki, Filistin’e kaçak gelecek yolcular覺n hareket saatini, var覺 noktas覺n覺 ve hangi gemiyle geleceklerini dahi biliyorlar ve bunu telgraf vas覺tas覺yla gizli kod eklinde gönderiyorlard覺.

1882 y覺l覺nda, Osmanl覺 Devleti hac覺lar hariç tüm Yahudilerin Filistin’e giriini yasaklad覺. Fakat bu önlem Yahudi göçünü durdurmak için yeterli deildi. Kendilerini hac覺 gibi gösterip giri yapt覺ktan sonra koloniletirme faaliyetlerine devam ettiler ve geri dönü yapmad覺lar. 1884 y覺l覺na gelindiinde Dâhiliye Naz覺r覺 yeni bir yasa ç覺kard覺. Yasaya göre, hac覺lar da dâhil olmak üzere vizelerini yetkili Osmanl覺 ubelerine onaylatmayan Yahudiler, Filistin’e kabul edilmeyecekti. Fakat bu önlem de soruna tam bir çare olmad覺. Yahudiler sahte pasaport kullanmak suretiyle bu engeli de amay覺 baard覺lar.

1887 y覺l覺na geldiimizde Osmanl覺 Devleti daha ciddi önlemler alma yoluna gitti. Yeni kanunlara göre, Yahudiler Filistin’de sadece bir ay kalabileceklerdi ve Filistin’e girerken depozit olarak büyük bir mebla ödemek zorundayd覺lar. Ödemi olduklar覺 depozit ise Filistin’den ç覺karken kendilerine iade edilecekti. Fakat bu önlemlerle de istenen sonuç elde edilemedi. Yahudiler Almanya, Avusturya-Macaristan ve 襤ngiltere gibi ülkelere bavurarak bu ülkelerin vatandalar覺 haline geliyorlard覺. Daha sonra ise Osmanl覺 Devleti Yahudilerle deil de yabanc覺 ülkelerin vatandalar覺yla uramak zorunda kal覺yordu.

Bat覺 Avrupa devletlerinin vermi olduu pasaportlarda “din” veya “mezhep” diye bir bölüm yer almamaktayd覺. Bundan dolay覺 kimin Yahudi olup olmad覺覺n覺 anlamak da zorla覺yordu.1898 tarihinde Filistin’de bulunan yabanc覺 devlet temsilcilerine Filistin idarecisi taraf覺ndan bir bilgilendirme yap覺ld覺. Buna göre, Filistin’in kap覺lar覺 uyruunu farkl覺 gösteren tüm Yahudilere kapal覺yd覺. Bu önlem göçü önleme konusunda bir nebze etkili olmutu. Göçü engellemek için al覺nan bir dier önlem ise Siyonistlere toprak sat覺覺n覺n engellenmesiydi. 1867 tarihli “Arazi Kanunnamesi” Yahudilere toprak sat覺覺n覺 engellemiyordu. Osmanl覺 yönetimi 5 Mart 1883 tarihinde yeni bir toprak kanunu ç覺kard覺. Bu yeni kanun öyle diyordu; Osmanl覺 Devleti’nin izni olmadan milliyetini deitiren Yahudilere ve dier yabanc覺 güçlerin vatanda覺 olan Yahudilere toprak sat覺lamaz. Bu kanundan sonra, Avrupa ve Amerikan vatanda覺 olan Yahudiler Filistin’de torak sat覺n alma haklar覺n覺 kaybettiler. Fakat Osmanl覺 Yahudileri üzerinde böyle bir s覺n覺rlama yoktu. Osmanl覺 Yahudileri toprak al覺m覺 konusunda yabanc覺 uyruklu Yahudilere yard覺m ettiler. Görünürde senetler Osmanl覺 vatanda覺 olan Yahudiler ad覺na düzenlenirken, gerçekte mülkiyet yabanc覺 uyruklu Yahudilere ait oluyordu. Bu ekilde koloniletirme süreci devam ediyordu.

Sonuç:

Özetlemek gerekirse, II. Abdülhamid döneminde al覺nan tüm önlemlere ramen Siyonist hareket oldukça etkili olmutur. Osmanl覺 Devleti’nin içinde bulunduu sosyo-ekonomik çöküntüden faydalanmak isteyen Yahudiler, imparatorluu d覺 borç bata覺ndan kurtarmay覺 teklif edip kar覺l覺覺nda da Filistin’de yerleim hakk覺 elde etmeyi amaçlam覺lard覺r. Fakat Sultan II. Abdülhamid Kudüs konusundaki hassasiyeti, Yahudilerin emellerine ulamas覺n覺 geciktirmitir. Asl覺nda II. Abdülhamid dönemi Siyonistler ve sultan aras覺nda geçen bir mücadeleye sahne olmutur. Filistin’e yap覺lan Yahudi göçünü önlemek için sultan taraf覺ndan al覺nan tüm tedbirler bir ekilde-Avrupa ve Amerika’n覺n da yard覺m覺yla- Yahudiler taraf覺ndan etkisiz hale getirilmitir. Sonuç olarak resmin geneline bakt覺覺m覺zda kim ne derse desin, Sultan II. Abdülhamid elinden gelenin en iyisini yapm覺t覺r. Fakat Yahudilerin Filistin’e göçünü engelleyememitir.

KAYNAKÇA

Ahmed Akgündüz, II. Abdülhamid Han\'覺n Yahudiler\'in Filistin’e Yerlemesini Yasaklayan Bir 襤radesi. (www.osmanli.org.tr)

A. C. Eren, Türkiye’de Göç ve Göçmen Meseleleri (襤stanbul, 1966).

A. L. Tibawi, “Russian Cultural Penetration of Syria-Palestine in the Nineteenth Century”, Central Asian Journal, Vol. LII, Parts II and III, 1986.

II. Abdülhamid, Siyasi Hat覺rat覺m, 襤stanbul, 1975

E. Z. Karal, Osmanl覺 Tarihi, Cilt:8, Ankara, 1956

Hasan Karaköse, “Yahudiler’in Filistin’e Yerleme Giriimleri ve Süleyman Fethi Bey’in Layihas覺 (1911)”, G.Ü K覺rehir Eitim Fakültesi Dergisi, Cilt:5 Say覺:1, 2004. ss. 43-57.

襤.H. Yeniay, Yeni Osmanl覺 Borçlar覺 Tarihi, 襤stanbul, 1964.

Kadir M覺s覺rolu, “Filistin Dram覺”, Yeniafak.

Mim Kemal Öke, Siyonizm’den Uygarl覺klar Çat覺mas覺na Filistin Sorunu, 襤stanbul, Ufuk Kitaplar覺, 2002.

Oral Sander, Siyasi Tarih: 襤lk Çalardan 1918’e, Ankara, 襤mge Kitabevi, 2000

Mustafa Armaan, “II. Abdülhamid’in Filistin Hassasiyeti”, Zaman (23.04.2002)

Tufan Buzp覺nar, \'II. Abdülhamid Döneminin 襤lk Y覺llar覺nda Filistinde Yahudi 襤skan覺 Giriimleri\', Türkiye Günlüü, No. 30, Ekim 1994, ss. 58-65

[i] Maide 51 “Ey inananlar! Yahudi ve h覺ristiyanlar覺 dost edinmeyin. Onlar birbirlerinin dostlar覺d覺rlar. Sizden kim onlar覺 dost edinirse kukusuz o da onlardand覺r. üphesiz Allah zalimler topluluunu doruya iletmez”. (Bak覺n覺z Nisa 46, 161, Maide 41, 64,70,82, Tevbe 30)

http://www.turksam.org/tr/a605.html






HAKKINDA YAZILANLAR

Abdulhamit Dönemine Ait Gizli Notlar

ARK K襤TAPLARI Lui Ramber\'in \'Abdülhamit Dönemine Ait Gizli Notlar\' adl覺 eserini neretti. Eseri Ömer Hakan Özalp yay覺na haz覺rlad覺.

Gizli Notlar, Osmanl覺\'n覺n son döneminde uzun müddet Türkiye\'de bulunmu, Anadolu Kumpanyas覺 ve Osmanl覺 bankas覺 müdürlükleriyle Reji genel müdürlüü gibi önemli görevler alm覺 ve nihayet bu ülkede ölmü (1919) 襤sviçreli Lui Ramber\'in 1895-1905 y覺llar覺 aras覺nda tuttuu notlardan olumaktad覺r.
襤brahim Alaeddin Gövsa\'n覺n deyimiyle “Sultan II. Abdülhamid devrinin devlet ve hükümet ileri ve birçok makam sahiplerinin seciyeleri hakk覺nda çok bilgili ve nüfuzlu bilgi ve gözlemleri içeren eser, son dönem Osmanl覺 tarihi için k覺ymetli vesikalardan” biridir.

Reji ve Osmanl覺 maliyesi konusunda birinci elden ve bir örnei daha bulunmayan bir kaynak olmas覺n覺n yan覺s覺ra Osmanl覺\'n覺n son dönemiyle ilgili ekonomik, kültürel, dinî, etnik, folklorik, siyasi pek çok konuda; kurumlar, ah覺slar, olaylar ve –Selanik\'ten Kudüs\'e, Midilli\'den Kahire\'ye...– birçok ehir hakk覺nda deerli bilgi, gözlem ve tesbitler içermektedir.

Eserden ç覺kar覺lacak önemli bir ders de, milletlerin harîm-i ismetlerine dahil olmalar覺 hasebiyle, yabanc覺 uzman çal覺t覺rman覺n mahzurdan hâlî olmad覺覺 ve mecburiyet bulunmad覺kça istihdam edilmemeleri gerçeinin ve baz覺 kurumlar覺n idaresinin yabanc覺 irket ve müesseselerin temsilcilerine b覺rak覺lmas覺n覺n ac覺l覺覺n覺n ve sak覺ncalar覺n覺n bir kez daha ortaya ç覺kmas覺d覺r.





HABER

Abdülhamid\'in kay覺p opera repertuar覺 saraya döndü
Zaman 25 Temmuz 2012

Sultan II. Abdülhamid\'in Bat覺 müziine tutkusu mehurdur. K覺z覺 Aye Sultan, onun bu özelliini hat覺ralar覺nda \"Babam alafranga musikiyi alaturkaya tercih ederdi.\'Alaturka güzeldir ama daima gam verir. Alafranga deiiktir, nee verir\' derdi.\" diyerek anlat覺r. Çocukluunda Frans覺z Alexandre Efendi\'den, gençliinde Guatelli\'den müzik dersleri alan Abdülhamid\'in tahtta bulunduu zamanda Saray Orkestras覺 ve Bandosu çok baar覺l覺 müzisyenlerden olumaktayd覺. Sultan Abdülhamid Han dönemi Saray Tiyatrosu\'nun kay覺p opera repertuar覺 bir as覺r sonra Y覺ld覺z Saray覺\'na geri döndü. Notalar, Abdülhamid\'in yarbay rütbesiyle Saray Tiyatrosu\'nun ba覺na geçirdii 襤talyan opera sanatç覺s覺 Arturo Stravolo\'nun ailesi taraf覺ndan Y覺ld覺z Saray覺 Vakf覺\'na teslim edildi.

Y覺ld覺z Saray覺 Vakf覺 Yönetim Kurulu Bakan Yard覺mc覺s覺 Ali Serim\'e göre kay覺p opera repertuar覺 önemli bir hazine. Arturo Stravolo\'nun torunu Natale Carlotti bata olmak üzere ailenin tüm mensuplar覺na notalar覺 100 y覺ldan uzun bir zaman özenle saklad覺klar覺 için teekkür eden Serim, \"Bu sayede, II. Abdülhamid\'in hangi operalar覺 sevdiini ve dinlediini bilmek bir yana, bilinmeyenlerin opera tarihimiz aç覺s覺ndan ayd覺nlanmas覺 mümkün olacak.\" diyor. Serim, eylül ay覺 içerisinde müzik tarihçisi, orkestra efi ve besteci Dr. Emre Arac覺 ile belgeler üzerinde çal覺maya balayacaklar覺n覺 ve bu hazineyi kitaplat覺racaklar覺n覺 söylüyor.

Ali Serim, yeni bilgiler 覺覺覺nda Osmanl覺 saray覺nda oynanan son oyunun Rigoletto olduunu belirtiyor. Oyun hakk覺nda u bilgileri veriyor: \"Soylu Rigoletto\'nun hovarda ve kurnaz maceras覺n覺 anlatan Giuseppe Verdi taraf覺ndan bestelenmi üç perdelik bir operad覺r. Operan覺n prömiyeri 1851\'de Venedik La Feniceopera evinde yap覺lm覺t覺r. Bu opera çok kii taraf覺ndan çal覺ma hayat覺n覺n orta y覺llar覺nda Verdi\'nin ortaya ç覺kard覺覺 bayap覺tlardan biri olarak görmektedirler. Bu bilgiye ulaabilmi olmam覺z kültür hayat覺m覺z için önem ta覺maktad覺r.\"

Padiah覺n beendii romanlar覺 oyunlat覺r覺rd覺

Yetenekli ve ak覺ll覺 kiilie sahip Stravolo, önemli operalar覺 oynad覺覺 gibi, komedilerde de rol al覺yordu. Padiah\'覺n, ne isterse onu hemen sahnede gerçekletirme gibi bir özellii de vard覺. Sultan覺n okuduu ve houna giden bir romandan hemen bir oyun ç覺kar覺r ve sahneye koyard覺. Sultan覺 iyi gözlemleyen Stravolo, herhangi bir operada s覺k覺ld覺覺n覺 ya da korkuya kap覺ld覺覺n覺 hissettii an gösterimi durdurur, onun yerine sahneye akrobatlar覺, trapez sanatç覺lar覺n覺 ç覺kar覺rd覺. Ayr覺ca 襤stanbul\'a ilk otomobili getiren kii olan Stravolo, 1956\'da bu ehirde dünyaya gözlerini yumdu.






Sultan 2. Abdülhamidin mal varl覺覺 ortaya ç覺kt覺
Hürriyet 7 Kas覺m 2016

Osmanl覺 padiahlar覺ndan Sultan 2. Abdülhamid\'in 1869-1908 y覺llar覺na ait, Anadolu, Ortadou, Balkanlar ve Trakya\'daki mal varl覺覺na ilikin 7 bin 756 ta覺nmaz覺n覺n tapu kay覺tlar覺, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüü arivinde saklan覺yor. Ariv Daire Bakan覺 Türkolu yapt覺覺 aç覺klamada, \'Biz sadece bu kay覺tlar覺n muhafazas覺 noktas覺nda çal覺覺yoruz. 襤lgililerine bu çal覺malar覺 sunuyoruz. Abdülhamid\'in mirasç覺lar覺ndan ise u ana kadar bizi arayan olmad覺\' dedi.

Sultan 2. Abdülhamid\'in çeitli ülkelerde yaayan torunlar覺n覺n açt覺覺 miras davalar覺yla zaman zaman tart覺覺lan mal varl覺覺na ilikin Çevre ve ehircilik Bakanl覺覺na bal覺 Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüü arivlerinde ayr覺nt覺l覺 kay覺tlar yer al覺yor. Ariv Daire Bakan覺 Zeynel Abidin Türkolu, AA muhabirine yapt覺覺 aç覺klamada arivlerinde Sultan 2. Abdülhamid\'in ahsi mal varl覺覺na ilikin 3 tapu kay覺t defteri bulunduunu söyledi.

Türkolu, \"Elimizdeki 3 defterde Sultan 2. Abdülhamid\'e ait 1869-1908 y覺llar覺na ait Anadolu, Ortadou, Balkanlar ve Trakya\'da aktif ve pasif olarak toplam 7 bin 756 ta覺nmaz覺n tapu kayd覺 bulunuyor. 2. Abdülhamid\'e ait kay覺tlar içinde tarla, ba, bahçe, mera, koru, çiftlik, konak, hane, deirmen, maden, zeytinlik, kahvehane ve dükkan gibi birçok ta覺nmaz yer al覺yor.\" dedi. Sultan 2. Abdülhamid\'in ölümünün ard覺ndan baz覺 ta覺nmazlar覺n hazineye aktar覺ld覺覺n覺 belirten Türkolu, özellikle çiftlik ve emlaka ilikin kay覺tlarda say覺 belirtilmedii için miktar覺n net olarak bilinemediini ifade etti.

Türkiye\'de 2 bin 369 ta覺nmaz

Abdülhamid\'in Anadolu\'da 2 bin 369 ta覺nmaz kayd覺 bulunduunu vurgulayan Türkolu, \"Bunlar 襤stanbul, 襤zmir, Bal覺kesir, Çanakkale, Tekirda, Ad覺yaman, Denizli, Sakarya, Giresun, Ayd覺n, Sivas, Eskiehir, Bursa, Kocaeli, Burdur, Manisa, K覺rklareli ve Edirne illerinde yer al覺yor. Bu ta覺nmazlar覺n bir milyon 256 bin 947 dekar覺 halen 2. Abdülhamid\'in üzerinde kay覺tl覺 bulunuyor. 391 bin 573 dekar覺 Hazine\'ye, 8 bin 627 dekar覺 da ah覺slar ad覺na geçmi gözüküyor.\" diye konutu.

Türkolu Sultan 2. Abdülhamid\'in Balkanlar\'da da 2 bin 843\'ü Yunanistan, bin 424\'ü Arnavutluk, 8\'i Bulgaristan, 5\'i Makedonya\'da olmak üzere 4 bin 280 ta覺nmaz kayd覺 olduunu vurgulayarak, bunlar覺n da 220 bin 23 dekar覺n覺n halen Abdülhamid\'in üzerinde, 560 bin 231 dekar覺n覺n Hazine\'ye, bin 328 dekar覺n覺n da ah覺slar ad覺na geçtiini bildirdi.

Sultan 2. Abdülhamid\'in Ortadou\'daki mal varl覺klar覺na ilikin olarak, defterlerde Suriye\'de 390, Lübnan\'da 333, Filistin\'de 223, Irak\'ta 83, Arabistan\'da 60, 襤srail\'de 10, Libya\'da da 8 olmak üzere toplam bin 107 kayd覺n bulunduunu dile getiren Türkolu, \"Bu kay覺tlardan 3 milyon 482 bin 106 dekar覺 halen 2. Abdülhamid ad覺na kay覺tl覺 durmakta olup, bir milyon 528 bin 395 dekar覺 Hazineye, 7 bin 178 dekar覺 da ah覺slar ad覺na geçmitir.\" ifadelerini kulland覺.
Türkolu, kay覺tlar覺n yer ald覺覺 defterlerin dier tarihi evraklarda olduu gibi özenle, kontrollerinin yap覺larak, uygun koullarda sakland覺覺n覺 kaydetti.

\"Mirasç覺lar覺ndan arayan olmad覺\"

Sultan 2. Abdülhamid\'e ait ta覺nmazlar覺n baz覺lar覺n覺n 1908\'den sonra devlet hazinesine geçtiini vurgulayarak, \"Yurt d覺覺ndaki ta覺nmazlar覺n mevcut durumuyla ilgili de herhangi bir bilgimiz yok. Bu zaten uluslararas覺 hukuku ilgilendiren bir konu. Biz sadece bu kay覺tlar覺n muhafazas覺 noktas覺nda çal覺覺yoruz. 襤lgililerine bu çal覺malar覺 sunuyoruz. Abdülhamid\'in mirasç覺lar覺ndan ise u ana kadar bizi arayan olmad覺.\" ifadelerini kulland覺.

 
www.melihakaslan.com
Atlanılacak Forum:
Üye Girişi
Kullanıcı Adı

Parola



Henüz Üye Değil Misiniz?
Buraya Tıklayarak Üye Olabilirsiniz.

Parolanızı Mı Unuttunuz?
Buraya Tıklayın
Anket
Tanımlanmış Anket Bulunamadı.
Saat
Kısa Mesajlar
Mesaj göndermek için giriş yapmalısınız.

Hiç kısa mesaj gönderilmemiş.
Hava Durumu